Қоғамдық қор «Қазақстандық сауда айналымының кедендік сыбайлас жемқорлыққа қарсы талдауы» зерттеуінің нәтижелерін жариялады

Қоғамдық қор Transparency Kazakhstan  «Қазақстандағы кедендік сыбайлас жемқорлық_сауда айналымын айналық талдау» зерттеуінің нәтижелерін жариялады.

Transparency Kazakhstan зерттеуі бойынша, кәріс косметикасының 90% -ына жуығы, швейцариялық сағаттар мен итальяндық бренд киімдері Қазақстанға әкелінеді импорттық өнімдердің жиі сыбайлас жемқорлыққа ұшырайтынын атап өтті.

Қазақстанның кедендік статистикасындағы сәйкессіздіктер сұр сыбайлас жемқорлық схемаларын көрсетеді.

 

 

2013-2017 жылдар аралығындағы кезеңде ЕАЭО-ға мүше емес 10 елдің қатысуымен Азияның, АҚШ пен Еуропаның екі елімен сыртқы сауда статистикасындағы айырмашылықтар байқалды.

50% -дан астам келіспеушіліктер нәтижесінде Қазақстан кеден органдарында сыбайлас жемқорлықтың және импорттық өнімдерді шамадан тыс есептеуді, сондай-ақ контрафактілік өнімдерді жеткізуді азайту арқылы салықтар мен тарифтерді болдырмау мақсатында пара алу және пара беру сияқты келесі белгілердің болуын көрсетеді.

Статистикалық деректердегі байланыстың ең көп саны қара металдар, фармацевтикалық өнімдер, химия өнімдері, пластмасса өнімдері сияқты өнім топтарында байқалады.

Көбінесе деректердегі төмендеу келесідей елдермен байқалады:

 

  1. Қытай тауарлардың 11 тобы бойынша Қазақстанның кеден қызметтері статистикалық мәліметтерді 50% — дан астамға төмендетіп отыр.

 

  1. Италия кеден қызметі Қазақстанмен тауар айналымы бойынша статистикалық деректерді тауарлардың 11 тобы бойынша 50% — дан астам төмендетіп отыр.

 

  1. Швейцария импорты екі елдің кедендік құрылымдарымен айналысады. Осылайша, Қазақстандық кеденнің кеміту тауарлардың 4-тобы бойынша, швейцариялық 6-тобы бойынша тауармен тіркеледі, бұл сондай-ақ, Қазақстанға швейцарлық брендтермен контрафактілік өнім үлесінің енгенін куәландырады

 

  1. АҚШ кеден қызметтері өз есептерінде Қазақстанға экспортталатын тауарлардың 11 тобы бойынша 50% — ға аз есептік деректерді ұсынады. Қазақстанның кедені 5 жыл бойы АҚШ-тан тауарлардың бір тобының импорты бойынша деректерді 50% — дан астамға төмендетіп отыр.

 

  1. Германия кеден органдары Қазақстанға қара металдан жасалған бұйымдарды қазақстандық кеден қызметтері белгілегеннен жарты есеге аз әкелетінін атап өтті.

 

  1. Польша тауарларының импортын екі елдің кедендік құрылымдарын төмендетуде. Осылайша, қазақстандық кеденнің тауарлардың 6 тобы бойынша өнімдерден 50% — ға кем болып белгіленеді. Өз кезегінде Польша Қазақстанға тауарлардың бір тобы бойынша 50% — ға аз әкелетінін атап өтті.

 

  1. Пәкістан кедені Қазақстанға шығарылатын тауарларды қабылдаушы тарапдан 80-100% — ға аз декларациялайды.

 

  1. Ұлыбританияның кеден қызметтері тауарлардың сегіз тобы бойынша қазақстандық кеден қызметтері тіркейтін деректерді екі есе аз ұсынады, бұл ағылшын брендтерімен қолдан жасаудың жоғары үлесін куәландырады.

 

  1. Оңтүстік Кореядан келген тауарлардың үш тобы бойынша Қазақстан өзінің есептік деректерін 50% — дан астамға төмендетіп отыр. Бұл ретте Оңтүстік Кореяның кеден органдары тауарлардың 5 тобы бойынша қабылдаушы тараптан – Қазақстаннан гөрі экспорттың аз көлемін тіркейді.

 

  1. Жапония өзінің есептерінде экспортталатын тауардың көлемін 10 топ бойынша төмендетуде

 

Анықтамалық:

Статистикалық деректердегі сәйкессіздіктердің ең көп саны қара металдар, фармацевтикалық өнімдер, химия өнімдері, пластмасса өнімдері және сол тектес өнімдер топтарында байқалады.

 

Зерттеу жүргізу кезінде айырмашылық көзі ретінде экспорт пен импортты есепке алудың күндері әр түрлі болуы, тауардың контрагент-елдердің мемлекеттік шекаралары арқылы өту сәті, сондай-ақ әкелінетін/алып кететін тауарлардың әр түрлі әдіснамасы болуы мүмкін екендігі ескерілді.

 

Сонымен қатар, сараптамалық бағалаулардың мәліметінше қолданылатын әдіснамалардағы әр түрліліне байланысты статистикалық деректердегі алшақтықтар 40-45%-ға дейін жетуі мүмкін.

Егер 50% артық айырмашылық болса кеден органдарында сыбайлас жемқорлық белгілерінің бар екендігін көрсетеді.

Қазақстанның мемлекеттік органдарына Қазақстанның кеден органдарының қызметіндегі сыбайлас жемқорлық схемаларын алып тастау жөніндегі шаралар қабылдау ұсынылады.

Бұл шаралар өзіне:

  1. Кедендік құжаттаманы әріптес елдің кеден қызметінің өкілдерімен салыстырып тексеру. Мұндай тексерулерді жыл сайын ұйымдастыру қажет болуы мүмкін. Үлкен тәуекелі бар тауарлар топтарына ерекше назар аудару.
  2. Қазақстандық деректер бойынша импорты төмен елдердің тауарлардың шыққан елін тексеру.
  3. Кеден баждарын бөлу жалпы қордан келетіндіктен, ЕАЭО-да деректерді тексеру және контрафактілік қадағалау туралы мәселені көтеру қажет.

___________________________________________

Бұл зерттеу негізінде Transparency International гранттық қаражатымен жүзеге асырылды

 

Қосымша ақпарат алу үшін мына сілтемеге өтіңіз.

Transparencykazakhstan@gmail.com үшін байланыс материалдары